TANGA.
Katika kipindi ambacho uhifadhi wa vyanzo vya maji unazidi kuwa suala muhimu kwa ustawi wa jamii na maendeleo ya kiuchumi, ushirikiano kati ya Tanga Urban Water Supply and Sanitation Authority (Tanga UWASA), Umoja wa Wakulima Wahifadhi Mazingira Kihuhwi–Zigi (UWAMAKIZI) na wadau mbalimbali wa uhifadhi umeendelea kuonesha umuhimu wa kuunganisha utunzaji wa mazingira na kuboresha maisha ya wananchi.
Ushirikiano huo unaotekelezwa katika Bonde la Zigi kupitia dhana ya Equitable Payments for Watershed Services (EPWS) unalenga kuhakikisha kuwa juhudi za kulinda vyanzo vya maji zinaenda sambamba na kuwawezesha wakulima wanaoshiriki katika shughuli za uhifadhi.
Kupitia mpango huo, jamii zinazozunguka bonde hilo zinashirikishwa katika matumizi bora ya ardhi, kilimo endelevu na uhifadhi wa mazingira, hatua inayolenga kulinda rasilimali za maji kwa manufaa ya sasa na vizazi vijavyo.
Tathmini ya utekelezaji wa mpango huo imekuwa fursa muhimu ya kupima mafanikio yaliyofikiwa tangu kuanza kwake mwaka 2013, kubaini changamoto na kuweka mikakati ya kuimarisha zaidi ushirikiano kati ya watumiaji wa maji na jamii zinazolinda vyanzo vyake.
UWAMAKIZI: Ushirikiano na Tanga UWASA umeleta matumaini katika uhifadhi
Akizungumza kuhusu matokeo ya tathmini hiyo, Mwenyekiti wa UWAMAKIZI, Twaha Rajabu Mbaruku, amesema amefurahishwa na namna tathmini ilivyoonesha mchango wa umoja huo katika kuwashirikisha wakulima kwenye shughuli za uhifadhi wa mazingira na vyanzo vya maji.
Amesema mafanikio yaliyofikiwa yametokana kwa kiasi kikubwa na ushirikiano wa wadau mbalimbali, hususan Tanga UWASA, ambayo imekuwa mshirika muhimu katika kuendeleza shughuli za UWAMAKIZI.
“Kwa kweli nimefarijika sana kuona matokeo ya tathmini hii. Yameonesha kazi kubwa ambayo UWAMAKIZI imekuwa ikiifanya katika kuhifadhi vyanzo vya maji. Hii inatupa moyo na kutuonesha kwamba juhudi zetu zina umuhimu katika kulinda mazingira na kuboresha maisha ya wakulima,” amesema Mbaruku.
Ameeleza kuwa msaada wa Tanga UWASA umekuwa nguzo muhimu katika kuendeleza shughuli za uhifadhi na kuwashirikisha wakulima katika kutekeleza mbinu bora za matumizi ya ardhi.
“Tunatoa shukrani za dhati kwa Tanga UWASA kwa kuwa pamoja nasi katika safari hii ya uhifadhi. Bila msaada na ushirikiano wao, isingekuwa rahisi kufikia mafanikio tuliyonayo sasa,” ameongeza.
Aidha, Mbaruku amemshukuru Eng. Mwajabu Bura na timu yake kwa kufanya tathmini iliyokusanya na kuchambua taarifa mbalimbali kuhusu utekelezaji wa mpango wa EPWS, akisema taarifa hiyo itasaidia kutambua maeneo yaliyopiga hatua na yale yanayohitaji maboresho.
Pia amezitaja taasisi na wadau wanaounga mkono shughuli za UWAMAKIZI kuwa ni pamoja na Bonde la Pangani, TFS Longuza, TFS Amani Nature Reserve, EAMCEF, WWF, GIZ na Halmashauri ya Wilaya ya Muheza.
Tanga UWASA: Uhifadhi ni uwekezaji wa muda mrefu
Kwa upande wake, Mratibu wa Mradi wa EPWS, Ramadhan Nyambuka, amesema tathmini hiyo imefanyika ili kupima matokeo ya shughuli za Nature-Based Solutions (NbS), ambazo hutumia mifumo ya asili na usimamizi endelevu wa mazingira kukabiliana na changamoto za kimazingira na maendeleo.
Amesema uhifadhi ni mchakato unaohitaji muda, uvumilivu na uwekezaji wa kutosha kabla ya matokeo yake kuonekana, hivyo tathmini ni muhimu katika kuweka msingi wa maamuzi yanayotegemea ushahidi.
“Shughuli za Nature-Based Solutions zinahitaji muda. Huwezi kuanza kuhifadhi mazingira leo halafu ukatarajia kuona matokeo yote kesho. Ndiyo maana, tangu tulipoanza utekelezaji wa EPWS mwaka 2013, tuliona ni muhimu kufanya tathmini ili kuelewa tumefanikiwa kwa kiwango gani, changamoto zetu ni zipi na tunapaswa kuelekea wapi,” amesema Nyambuka.
Amesisitiza kuwa kulinda vyanzo vya maji hakupaswi kutazamwa kama jukumu la taasisi za uhifadhi pekee, bali ni uwekezaji unaohitaji ushiriki wa mamlaka za maji, wakulima, jamii na wadau wa maendeleo.
“Tathmini hii inatupa nguvu zaidi kama mamlaka kuendelea kuwekeza katika uhifadhi wa vyanzo vya maji. Uhifadhi unalipa kwa sababu unapolinda chanzo cha maji, unasaidia kulinda huduma ya maji na maisha ya watu wanaolitegemea. Kwa hiyo, tunapaswa kuutazama uhifadhi kama uwekezaji wa muda mrefu,” amesisitiza.
Nyambuka pia ameishukuru VEI kupitia mradi wa Smart City SASA, pamoja na Eng. Mwajabu Bura na timu yake, kwa kushirikiana katika kufanikisha tathmini hiyo.
Kilimo endelevu chageuka kuwa fursa ya kuongeza kipato
Mbali na manufaa ya kimazingira, ushirikiano huo umeanza kuonesha umuhimu wake katika kuboresha maisha ya wakulima wanaoshiriki kwenye shughuli za uhifadhi.
Kwa wakulima wa Bonde la Zigi, elimu ya kilimo bora, matumizi sahihi ya ardhi na utunzaji wa mazingira imekuwa sehemu muhimu ya kuongeza uelewa kuhusu namna ya kufanya shughuli za uzalishaji bila kuharibu rasilimali zinazowazunguka.
Grace Bendera, mkulima kutoka Mbomole, ni miongoni mwa wanufaika wanaoeleza mabadiliko waliyoyapata kupitia mafunzo na ushiriki wake katika shughuli za UWAMAKIZI.
Amesema mafunzo ya mara kwa mara kuhusu kilimo bora na uhifadhi wa mazingira yamemsaidia kuboresha mbinu zake za uzalishaji na kuongeza kipato.
“Maisha yangu ya kilimo yamebadilika sana. Kupitia mafunzo tunayopata kutoka UWAMAKIZI, nimejifunza namna bora ya kulima na kutunza mazingira. Zamani kipato changu kilikuwa kidogo, lakini sasa kimeongezeka zaidi ya mara tano ya kile nilichokuwa nikikipata awali. Hii imenipa moyo wa kuendelea na kilimo,” amesema Grace.
Ushuhuda huo unaonesha namna elimu ya kilimo endelevu inavyoweza kuwa chachu ya mabadiliko ya kiuchumi kwa wakulima, huku ikiimarisha motisha ya jamii kushiriki katika uhifadhi wa mazingira.
Hata hivyo, ongezeko la kipato alilolitaja Grace ni ushuhuda wake binafsi, na linahitaji kuungwa mkono na takwimu za ufuatiliaji ili kubaini kiwango cha mabadiliko kwa wakulima wengine wanaoshiriki katika mpango huo.
Kokoa yampa mkulima matumaini mapya
Naye Juma Mswaki, mkulima anayeshiriki katika shughuli za UWAMAKIZI, amesema ushirikiano huo umekuwa na mchango katika kuwapa wakulima matumaini ya kuboresha maisha kupitia shughuli za kilimo.
Amesema uzalishaji wa zao la kokoa umempa mtazamo mpya kuhusu fursa zilizopo katika kilimo na uwezo wa shughuli hiyo kumsaidia kiuchumi.
“Naipongeza sana UWAMAKIZI kwa kazi inayofanya na wakulima. Tunachotaka ni kuona kilimo chetu kinatupa matokeo na kutusaidia kuendesha maisha yetu. Kupitia zao la kokoa, nimepata matumaini zaidi. Ninaona kuna nafasi ya kuboresha maisha yangu kupitia kazi ninayoifanya,” amesema Juma.
Uzoefu wa wakulima hao unaonesha kuwa juhudi za uhifadhi zinapounganishwa na shughuli za kiuchumi, jamii inaweza kuona manufaa ya moja kwa moja katika maisha yake na kupata hamasa zaidi ya kulinda mazingira.
Wito wa kuendeleza ushirikiano
Kwa ujumla, utekelezaji wa dhana ya EPWS katika Bonde la Zigi unaonesha umuhimu wa kujenga mfumo ambao unazitambua na kuziunga mkono jamii zinazoshiriki katika kulinda rasilimali za maji.
Mafanikio ya juhudi hizo yanategemea kuendelea kuimarisha ushirikiano kati ya Tanga UWASA, UWAMAKIZI, wakulima, taasisi za uhifadhi na wadau wa maendeleo.
Pia, tathmini na ufuatiliaji wa mara kwa mara ni muhimu ili kuhakikisha kuwa uwekezaji unaofanyika unaleta matokeo yanayopimika katika uhifadhi wa vyanzo vya maji na ustawi wa wananchi.
Bonde la Zigi linatoa somo muhimu kwamba usalama wa maji hauwezi kutenganishwa na maisha ya jamii zinazotegemea ardhi na mazingira. Kulinda maji kunahitaji pia kuwekeza kwa watu wanaolinda vyanzo vyake.
Kwa hiyo, ushirikiano wa Tanga UWASA, UWAMAKIZI na wadau wengine unatoa msingi wa kuendeleza mtazamo wa uhifadhi unaonufaisha mazingira na jamii kwa pamoja.