Wakulima katika Kijiji cha Kitomondo wamenufaika na kuimarika kwa huduma za mawasiliano ambayo imeondoa changamoto kubwa ya ugawaji dawa, pembejeo na upatikanaji wa masoko kupitia mfumo wa kidijitali.
Akizungumzia mafanikio hayo, Katibu wa Chama cha Ushirika – Kitomondo (AMCOS) Yusuf Mansouri amesema hapo awali walikuwa wanapata changamoto kubwa kwa wakulima kuchelewa kupata huduma lakini baada ya Serikali kupitia Mfuko wa Mawasiliano kwa Wote (UCSAF) kuwawezesha mnara wa mawasiliana changamoto hizo zimemalizika.
Serikali kupitia Mfuko wa Mawasiliano kwa Wote (UCSAF) imetekeleza mradi wa ujenzi wa Minara 768 ya kimkakati ya mawasiliano wenye lengo la kuwezesha upatikanaji wa huduma ya mawasiliano kwa wananchi waishio yasiyo maeneo machache ya mjini na vijijini yenye yasiyo na mvuto wa kibiashara kwa watoa huduma.
Mamlaka ya Kudhibiti na Kupambana na Dawa za Kulevya (DCEA) imeteketeza ekari 603 za mashamba ya bangi na kukamata magunia 49 ya bangi katika operesheni maalum iliyofanyika Wilaya ya Mvomero, mkoani Morogoro, huku watuhumiwa 13 wakikamatwa kuhusisiana na mashamba hayo.
Operesheni hiyo iliyofanyika katika vijiji vya Misengele, Lugenge, Kisaki na Nyarutanga, pia ilibaini na kuharibu kambi 21 zilizokuwa zikitumiwa na wakulima wa bangi.
Akizungumza kuhusu operesheni hiyo, Kamishna Jenerali wa DCEA Aretas Lyimo, amesema hatua hiyo ni sehemu ya mkakati endelevu wa Serikali wa kudhibiti uzalishaji wa dawa za kulevya nchini, hususan bangi, ambayo imeendelea kuzalishwa katika baadhi ya maeneo ya nchi.
Amesema operesheni hizo zimebaini mabadiliko katika mbinu zinazotumiwa na baadhi ya wakulima wa bangi, ambapo wanahamisha shughuli zao kutoka maeneo yaliyofikiwa na operesheni na kuingia ndani zaidi ya maeneo ya hifadhi.
“Tumebaini kuwa baadhi ya wakulima wamehamishia shughuli zao ndani zaidi ya maeneo ya hifadhi ili kukwepa hatua za kisheria. Hali hii inachangia uharibifu mkubwa wa mazingira kupitia ukataji wa miti ovyo, uvamizi wa vyanzo vya maji na kuathiri mfumo wa ikolojia,” amesema Lyimo.
Kwa mujibu wa Lyimo, tathmini ya operesheni zilizotekelezwa na DCEA tangu mwaka 2023 imeonyesha kuwa, licha ya mashamba mengi ya bangi kubainika na kuteketezwa katika Mkoa wa Morogoro, baadhi ya wahusika wameendelea kubadilisha maeneo ya uzalishaji na kujificha ndani ya maeneo ya hifadhi.
Amesema hali hiyo inahitaji ushirikiano wa karibu zaidi kati ya DCEA, vyombo vya ulinzi na usalama, mamlaka zinazosimamia maeneo ya hifadhi na wananchi ili kuzuia maeneo hayo kutumiwa kwa uzalishaji wa dawa za kulevya.
Lyimo amewataka wasimamizi wa maeneo ya hifadhi kuhakikisha maeneo wanayoyasimamia hayatumiki kwa kilimo cha bangi, akisisitiza kuwa mapambano dhidi ya uzalishaji wa dawa za kulevya yanahitaji ushirikiano wa taasisi na jamii.
DCE itaendelea kufanya operesheni jumuishi katika maeneo mbalimbali nchini kwa kushirikiana na vyombo vya ulinzi na usalama, mamlaka za uhifadhi na wananchi ili kudhibiti kilimo na biashara haramu ya bangi.
Sambamba operesheni hizo, Lyimo amesema Mamlaka itaendelea kutoa elimu kwa jamii kuhusu madhara ya dawa za kulevya na kuhamasisha wananchi kutoa taarifa kuhusu watu wanaojihusisha na uzalishaji, usafirishaji na biashara haramu ya dawa za kulevya.
Dar es Salaam. Hatima ya Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema), Tundu Lissu, katika kesi ya uhaini inayomkabili imeingia katika hatua muhimu, baada ya Mahakama Kuu Masjala Ndogo Dar es Salaam kupanga Ijumaa, Agosti 21, 2026, kutoa uamuzi mdogo wa kubaini kama ana kesi ya kujibu au la.
Uamuzi huo unakuja baada ya upande wa Jamhuri kufunga ushahidi wake jana Jumatatu, Agosti 17, baada ya kuwaita mashahidi 17 kati ya 30 walioorodheshwa.
Lissu, anafikisha siku 495 akiwa kizuizini hadi leo Agosti 17, 2026, alikamatwa Aprili 9, 2025 katika Wilaya ya Mbinga, Mkoa wa Ruvuma, kwenye mkutano wa hadhara wa Chadema.
Kesi hiyo inatokana na shtaka moja la uhaini chini ya Kifungu cha 39(2)(d) cha Sheria ya Kanuni ya Adhabu, likihusishwa na maneno aliyodaiwa kuyatamka Aprili 3, 2025 kuhusu kuzuia Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025.
Leo Agosti 17, 2026 Jamhuri imeeleza haitaita mashahidi wote 30 waliokuwa kwenye orodha ikifafanua kuwa baada ya kupitia ushahidi uliowasilishwa na kuangalia wa mashahidi waliobaki, umeona uliopo unatosheleza. Hivyo uamuzi wa Agosti 21, 2026 utakaoweka mwelekeo wa hatua inayofuata.
Mwenyekiti wa Chadema, Tundu Lissu, akizungumza na wafuasi wa chama hicho waliojitokeza katika Mahakama Kuu Kanda ya Dar es Salaam leo, Agosti 17, 2026, kufuatilia kesi ya uhaini inayomkabili. Picha na Said Powa
Iwapo mahakama itaona Jamhuri imefeli kujenga kesi, Lissu hatalazimika kuingia katika hatua ya kujitetea na anaweza kuachiwa kwa mujibu wa uamuzi wa mahakama. Lakini iwapo majaji wataona kuna ushahidi unaomtaka ajibu mashtaka, kesi itaingia katika hatua ya utetezi na Lissu atalazimika kujibu ushahidi uliowasilishwa dhidi yake.
Kesi hiyo inasikilizwa na jopo la majaji watatu, Dunstan Ndunguru, James Karayemaha na Ferdinand Kiwonde.
Safari ya Lissu mahakamani
Katika kipindi cha zaidi ya mwaka mmoja akiwa mahabusu, Lissu amekutana na vikwazo kadhaa vya kisheria, huku baadhi ya mapingamizi yake yakikubaliwa na mengine yakitupiliwa mbali.
Miongoni mwa hatua kubwa ilikuwa Septemba 22, 2025, Mahakama Kuu ilipotupilia mbali mapingamizi yake kuhusu uhalali wa hati ya mashtaka.
Mahakama ilisema hati hiyo ilikuwa inakidhi matakwa ya kisheria, huku suala la nia ya kutenda uhaini likielezwa kuwa ni jambo la ushahidi litakaloamuliwa wakati wa usikilizwaji wa kesi.
Oktoba 2025, Lissu aliwasilisha mapingamizi manne kupinga kupokelewa kwa vielelezo vya video na vifaa vya kuhifadhia taarifa vilivyowasilishwa na upande wa Jamhuri.
Baadaye, katika hatua nyingine ya kesi, aliwasilisha mapingamizi matano kuhusu masuala yanayohusiana na shahidi wa siri na kizimba kilichotengenezwa mahakamani kwa ajili ya mashahidi hao.
Februari 11, 2026, Mahakama Kuu ilitupilia mbali mapingamizi manne kati ya matano, lakini ikakubali moja lililohusu kizimba cha shahidi wa siri.
Mahakama iliamuru kifanyiwe marekebisho ili majaji waweze kumuona shahidi wakati akitoa ushahidi.
Kwa maana hiyo, katika hatua hizo mbili zinazojulikana wazi, Lissu aliwasilisha jumla ya mapingamizi tisa, ingawa si yote yalikuwa na mada moja.
Kati ya mapingamizi hayo, mahakama ilikubali mawili huku moja likihusu kielelezo cha video na jingine kuhusu kizimba cha shahidi wa siri, wakati mengine yalitupwa.
Katika hoja zake Lissu ameieleza mahakama hiyo kuwa Mahakama ya Rufani ya Afrika Mashariki iliweka msingi wa uthibitishaji wa kosa la uhani ili mshtakiwa awe na kesi ya kujibu kupitia kesi za Grey Likungu Mataka na wenzake dhidi ya Jamhuri na Hatibu Gandhi na wenzake dhidi ya Jamhuri.
Amesema kuwa mahakama hiyo iliweka masharti matatu ambayo ni mshtakiwa awe na utiifu kwa Jamhuri ya Muungano, nia ya kutenda kosa la uhaini, uthibitisho wa nia hiyo kwa maandishi au kwa matendo ya wazi.
Mbunge wa zamani wa Mbeya Mjini, Joseph Mbilinyi ‘Sugu’, akiwasili katika Mahakama Kuu Kanda ya Dar es Salaam leo, Agosti 17, 2026, kufuatilia kesi ya uhaini inayomkabili Mwenyekiti wa Chadema, Tundu Lissu. Picha na Said Powa.
Pia, amedai kuwa mahakama hiyo ilisema maneno matupu hayatengenezi kosa la uhaini isipokuwa kama yataendana na kosa la uhaini, hata hivyo msimamo huo unatumika pale ambapo mshtakiwa wa uhaini ni mmoja.
Kuhusu utiifu amesema kuwa halina mjadala kwani ni raia wa Tanzania.
Ameeleza kuwa kosa linalotajwa katika kifungu anachoshtakiwa ni kuitishia Serikali, Bunge au Mahakama na lazima nia hiyo idhihirishwe kwa kuchapisha maandishi au kwa kuonesha matendo ya wazi ni kosa la uhaini.
Amesema kuwa kwa kurejea hati ya mashtaka maneno aliyoyatamka ya kuzuia uchaguzi si miongoni mwa makosa kwa mujibu wa kifungu hicho cha Sheria ya Uchaguzi wa Rais, Wabunge na Madiwani ya mwaka 2025 au sheria yoyote nchini.
Amesisitiza kuwa katika maneno hayo hakuna mahali alikotamka Serikali, Bunge wala mahakama, rais, waziri mkuu au mkuu wa mkoa lakini mashahidi hawakuthibitisha akisisitiza kuwa uchaguzi husimamiwa na Tume ya Uchaguzi na si Serikali.
Kuhusu kuchapisha au kuonesha matendo ya wazi, amedai kuwa Jamhuri haikuweza kuthibitisha kuwa ni yeye aliyechapisha maneno hayo kwenye mtandao wa Youtube wa Jambo TV na hata hiyo video hawakuiwasilisha mahakamani.
Badala yake amesema kuwa shahidi wa 17 ambaye ndiye alikuwepo katika mkutano wake alieleza kuwa yeye, shahidi huyo na wenzake watano ndio waliorekodi na kuchapisha video hiyo.
“Kwa hiyo kudhihirisha nia ya uhaini kama ilivyowekwa kwenye kesi ya Grey na Gandhi haupo na hakuna ushahidi wa nia ya kutenda kosa lolote kwa mujibu wa sheria za Tanzania zinazojulikana”, amesema Lissu.
Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema), Tundu Lissu, amefikishwa katika Mahakama Kuu, Masjala Ndogo Dar es Salaam leo Jumatatu, Agosti 17, 2026, kwa ajili ya kuendelea na usikilizwaji wa kesi ya uhaini inayomkabili, ambapo upande wa mashtaka unatarajiwa… pic.twitter.com/l1Y1h4IWGG
Amesisitiza kuwa ameshtakiwa kwa kosa lisilokuwepo kisheria kwa mujibu wa Sheria za Uchaguzi na kwamba amekaa gerezani kwa siku 496 kwa kitendo ambacho si kosa la uhaini wala kosa kwa mujibu wa sheria yoyote nchini bali kwa mashtaka ya uonevu na ya kijinga.
Hivyo, ameiomba mahakama iamuru alipwe fidia kwa uonevu huo wa kukaa gerezani kwa muda wote huo kwa mujibu wa kifungu cha 367 cha Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai (CPA).
Jamhuri katika hoja zake kupitia Wakili wa Serikali Mkuu, Nassoro Katuga, ameieleza mahakama kuwa kwa kuzingatia ushahidi uliowasilishwa wamethibitisha viini vyote vya kosa la uhaini na kwamba kwa mshtakiwa anapaswa kujitetea.
“Sisi Jamhuri tunaona mshtakiwa ana kesi ya kujibu katika mashtaka alivyoshtakiwa nayo chini ya kifungu cha 39(2) (d) cha Penal code.
Akichambua hati ya mashtaka, Katuga alidai kuwa kiini cha kwanza cha nia ya kutenda kosa mshtakiwa huyo ni kwamba yeye ni raia wa Tanzania, anawajibu wa kutii sheria kwa mujibu wa katika ya Muungano wa Tanzania, kiini hicho kina thibitisha kuwa mshtakiwa anakiri kuwa yeye ni Mtanzania.
Baadhi ya wanachama na wafuasi wa Chadema wakifanya maombi ndani ya Mahakama Kuu Kanda ya Dar es Salaam leo, Agosti 17, 2026, kabla ya kuanza kwa usikilizwaji wa kesi ya uhaini inayomkabili Mwenyekiti wa chama hicho, Tundu Lissu. Picha na Said Powa.
Kiini cha pili, cha nia ya uhaini amesema kuwa maneno aliyoyasema mshtakiwa ya kukinukisha na kuvuruga uchaguzi yalilenga kuchochea umma kwa nia ya kuitishia Serikali.
Alidai kiini hicho kimedhibitisha na shahidi wa kwanza, wa 16 na wa tatu, ambapo kwa pamoja walisema maneno ya mshtakiwa ya kwamba watavuruga uchaguzi, yalitishia Serikali kwani ndio ina jukumu la kulinda sheria.
Amesisitiza kuwa kuitishia Serikali lazima mpaka iwe imetishika bali hata kuonesha nia hiyo ni kosa la uhaini chini ya kifungu hicho.
“Tunaomba mahakama ione ushahidi ulitolewa na mashahidi wa upande wa mashtaka, mshtakiwa anao wajibu wa kujitetea, hivyo anatakiwa aletwe mahakamani kwa ajili ya kujitetea,” amesema Katuga
Kuhusu ombi la mshtakiwa kulipwa fidia, amesema kuwa hoja hiyo hawataijibu kwa sasa mpaka ambapo Mahakama itamkuta na kesi ya kujibu.
Baada ya kusikiliza hoja za pande zote Jaji Ndunguru amesema kwa kuwa mashahidi ni wengi na hoja ni nyingi wanahitaji kupata muda wa kupitia ushahidi na hoja hizo na Mahakama itatoa uamuzi wake Agosti 21, 2026.
Dar es Salaam. Hatima ya Mwenyekiti wa Chama cha Demokrasia na Maendeleo (Chadema), Tundu Lissu, katika kesi ya uhaini inayomkabili imeingia katika hatua muhimu, baada ya Mahakama Kuu Masjala Ndogo Dar es Salaam kupanga Ijumaa, Agosti 21, 2026, kutoa uamuzi mdogo wa kubaini kama ana kesi ya kujibu au la.
Uamuzi huo unakuja baada ya upande wa Jamhuri kufunga ushahidi wake jana Jumatatu, Agosti 17, baada ya kuwaita mashahidi 17 kati ya 30 walioorodheshwa.
Lissu, anafikisha siku 495 akiwa kizuizini hadi leo Agosti 17, 2026, alikamatwa Aprili 9, 2025 katika Wilaya ya Mbinga, Mkoa wa Ruvuma, kwenye mkutano wa hadhara wa Chadema.
Kesi hiyo inatokana na shtaka moja la uhaini chini ya Kifungu cha 39(2)(d) cha Sheria ya Kanuni ya Adhabu, likihusishwa na maneno aliyodaiwa kuyatamka Aprili 3, 2025 kuhusu kuzuia Uchaguzi Mkuu wa mwaka 2025.
Leo Agosti 17, 2026 Jamhuri imeeleza haitaita mashahidi wote 30 waliokuwa kwenye orodha ikifafanua kuwa baada ya kupitia ushahidi uliowasilishwa na kuangalia wa mashahidi waliobaki, umeona uliopo unatosheleza. Hivyo uamuzi wa Agosti 21, 2026 utakaoweka mwelekeo wa hatua inayofuata.
Iwapo mahakama itaona Jamhuri imefeli kujenga kesi, Lissu hatalazimika kuingia katika hatua ya kujitetea na anaweza kuachiwa kwa mujibu wa uamuzi wa mahakama. Lakini iwapo majaji wataona kuna ushahidi unaomtaka ajibu mashtaka, kesi itaingia katika hatua ya utetezi na Lissu atalazimika kujibu ushahidi uliowasilishwa dhidi yake.
Kesi hiyo inasikilizwa na jopo la majaji watatu, Dunstan Ndunguru, James Karayemaha na Ferdinand Kiwonde.
Safari ya Lissu mahakamani
Katika kipindi cha zaidi ya mwaka mmoja akiwa mahabusu, Lissu amekutana na vikwazo kadhaa vya kisheria, huku baadhi ya mapingamizi yake yakikubaliwa na mengine yakitupiliwa mbali.
Miongoni mwa hatua kubwa ilikuwa Septemba 22, 2025, Mahakama Kuu ilipotupilia mbali mapingamizi yake kuhusu uhalali wa hati ya mashtaka.
Mahakama ilisema hati hiyo ilikuwa inakidhi matakwa ya kisheria, huku suala la nia ya kutenda uhaini likielezwa kuwa ni jambo la ushahidi litakaloamuliwa wakati wa usikilizwaji wa kesi.
Oktoba 2025, Lissu aliwasilisha mapingamizi manne kupinga kupokelewa kwa vielelezo vya video na vifaa vya kuhifadhia taarifa vilivyowasilishwa na upande wa Jamhuri.
Baadaye, katika hatua nyingine ya kesi, aliwasilisha mapingamizi matano kuhusu masuala yanayohusiana na shahidi wa siri na kizimba kilichotengenezwa mahakamani kwa ajili ya mashahidi hao.
Februari 11, 2026, Mahakama Kuu ilitupilia mbali mapingamizi manne kati ya matano, lakini ikakubali moja lililohusu kizimba cha shahidi wa siri.
Mahakama iliamuru kifanyiwe marekebisho ili majaji waweze kumuona shahidi wakati akitoa ushahidi.
Kwa maana hiyo, katika hatua hizo mbili zinazojulikana wazi, Lissu aliwasilisha jumla ya mapingamizi tisa, ingawa si yote yalikuwa na mada moja.
Kati ya mapingamizi hayo, mahakama ilikubali mawili huku moja likihusu kielelezo cha video na jingine kuhusu kizimba cha shahidi wa siri, wakati mengine yalitupwa.
Katika hoja zake Lissu ameieleza mahakama hiyo kuwa Mahakama ya Rufani ya Afrika Mashariki iliweka msingi wa uthibitishaji wa kosa la uhani ili mshtakiwa awe na kesi ya kujibu kupitia kesi za Grey Likungu Mataka na wenzake dhidi ya Jamhuri na Hatibu Gandhi na wenzake dhidi ya Jamhuri.
Amesema kuwa mahakama hiyo iliweka masharti matatu ambayo ni mshtakiwa awe na utiifu kwa Jamhuri ya Muungano, nia ya kutenda kosa la uhaini, uthibitisho wa nia hiyo kwa maandishi au kwa matendo ya wazi.
Pia, amedai kuwa mahakama hiyo ilisema maneno matupu hayatengenezi kosa la uhaini isipokuwa kama yataendana na kosa la uhaini, hata hivyo msimamo huo unatumika pale ambapo mshtakiwa wa uhaini ni mmoja.
Kuhusu utiifu amesema kuwa halina mjadala kwani ni raia wa Tanzania.
Ameeleza kuwa kosa linalotajwa katika kifungu anachoshtakiwa ni kuitishia Serikali, Bunge au Mahakama na lazima nia hiyo idhihirishwe kwa kuchapisha maandishi au kwa kuonesha matendo ya wazi ni kosa la uhaini.
Amesema kuwa kwa kurejea hati ya mashtaka maneno aliyoyatamka ya kuzuia uchaguzi si miongoni mwa makosa kwa mujibu wa kifungu hicho cha Sheria ya Uchaguzi wa Rais, Wabunge na Madiwani ya mwaka 2025 au sheria yoyote nchini.
Amesisitiza kuwa katika maneno hayo hakuna mahali alikotamka Serikali, Bunge wala mahakama, rais, waziri mkuu au mkuu wa mkoa lakini mashahidi hawakuthibitisha akisisitiza kuwa uchaguzi husimamiwa na Tume ya Uchaguzi na si Serikali.
Kuhusu kuchapisha au kuonesha matendo ya wazi, amedai kuwa Jamhuri haikuweza kuthibitisha kuwa ni yeye aliyechapisha maneno hayo kwenye mtandao wa Youtube wa Jambo TV na hata hiyo video hawakuiwasilisha mahakamani.
Badala yake amesema kuwa shahidi wa 17 ambaye ndiye alikuwepo katika mkutano wake alieleza kuwa yeye, shahidi huyo na wenzake watano ndio waliorekodi na kuchapisha video hiyo.
“Kwa hiyo kudhihirisha nia ya uhaini kama ilivyowekwa kwenye kesi ya Grey na Gandhi haupo na hakuna ushahidi wa nia ya kutenda kosa lolote kwa mujibu wa sheria za Tanzania zinazojulikana”, amesema Lissu.
Amesisitiza kuwa ameshtakiwa kwa kosa lisilokuwepo kisheria kwa mujibu wa Sheria za Uchaguzi na kwamba amekaa gerezani kwa siku 496 kwa kitendo ambacho si kosa la uhaini wala kosa kwa mujibu wa sheria yoyote nchini bali kwa mashtaka ya uonevu na ya kijinga.
Hivyo, ameiomba mahakama iamuru alipwe fidia kwa uonevu huo wa kukaa gerezani kwa muda wote huo kwa mujibu wa kifungu cha 367 cha Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai (CPA).
Jamhuri katika hoja zake kupitia Wakili wa Serikali Mkuu, Nassoro Katuga, ameieleza mahakama kuwa kwa kuzingatia ushahidi uliowasilishwa wamethibitisha viini vyote vya kosa la uhaini na kwamba kwa mshtakiwa anapaswa kujitetea.
“Sisi Jamhuri tunaona mshtakiwa ana kesi ya kujibu katika mashtaka alivyoshtakiwa nayo chini ya kifungu cha 39(2) (d) cha Penal code.
Akichambua hati ya mashtaka, Katuga alidai kuwa kiini cha kwanza cha nia ya kutenda kosa mshtakiwa huyo ni kwamba yeye ni raia wa Tanzania, anawajibu wa kutii sheria kwa mujibu wa katika ya Muungano wa Tanzania, kiini hicho kina thibitisha kuwa mshtakiwa anakiri kuwa yeye ni Mtanzania
Kiini cha pili, cha nia ya uhaini amesema kuwa maneno aliyoyasema mshtakiwa ya kukinukisha na kuvuruga uchaguzi yalilenga kuchochea umma kwa nia ya kuitishia Serikali.
Alidai kiini hicho kimedhibitisha na shahidi wa kwanza, wa 16 na wa tatu, ambapo kwa pamoja walisema maneno ya mshtakiwa ya kwamba watavuruga uchaguzi, yalitishia Serikali kwani ndio ina jukumu la kulinda sheria.
Amesisitiza kuwa kuitishia Serikali lazima mpaka iwe imetishika bali hata kuonesha nia hiyo ni kosa la uhaini chini ya kifungu hicho.
“Tunaomba mahakama ione ushahidi ulitolewa na mashahidi wa upande wa mashtaka, mshtakiwa anao wajibu wa kujitetea, hivyo anatakiwa aletwe mahakamani kwa ajili ya kujitetea,” amesema Katuga
Kuhusu ombi la mshtakiwa kulipwa fidia, amesema kuwa hoja hiyo hawataijibu kwa sasa mpaka ambapo Mahakama itamkuta na kesi ya kujibu.
Baada ya kusikiliza hoja za pande zote Jaji Ndunguru amesema kwa kuwa mashahidi ni wengi na hoja ni nyingi wanahitaji kupata muda wa kupitia ushahidi na hoja hizo na Mahakama itatoa uamuzi wake Agosti 21, 2026.
Tabora. Matumizi ya nishati mbadala yameendelea kutajwa kuwa suluhu ya kudumu ya kukabiliana na uharibifu wa mazingira na changamoto za kiafya zinazotokana na matumizi ya nishati isiyo rafiki kwa mazingira, huku wadau wakihimizwa kuwekeza na kuhamasisha matumizi yake kwa wananchi.
Katika muktadha huo, washiriki wa kozi ya 14 kutoka Chuo cha Taifa cha Ulinzi Tanzania (NDC) wapo mkoani Tabora kwa ziara ya siku sita ya mafunzo kwa vitendo, yenye lengo la kulinganisha nadharia waliyojifunza darasani na utekelezaji wa sera na mipango ya Serikali katika mazingira halisi.
Ziara hiyo ni sehemu ya tathmini ya utekelezaji wa sera za kitaifa katika nyanja za kiuchumi, kisiasa na kijamii, ambapo washiriki wametembelea kiwanda cha kutengeneza majiko banifu, mashine za kuzalisha mkaa mbadala pamoja na uzalishaji wa mkaa huo.
Akizungumza leo Januari 13, 2026 wakati wa ziara hiyo, Kaimu Mkuu wa Chuo cha Taifa cha Ulinzi Tanzania, Brigedia Jenerali Charles Ndiege amesema matumizi ya nishati mbadala yanapaswa kuendelea kuhamasishwa kutokana na mchango wake katika kulinda mazingira na kuboresha afya za watumiaji.
Amesema kupitia ziara hiyo, wanatazama kwa kina namna sera za kitaifa zinavyotekelezwa katika ngazi ya mikoa, ikiwemo sera za afya, mazingira, usalama, elimu, kijamii na kisiasa, akisisitiza kuwa miradi ya mkaa mbadala ni miongoni mwa suluhu za kupunguza uharibifu wa mazingira.
“Tukiwa na miradi kama hii maeneo mengi na bei ikawa rafiki, itawawezesha wananchi na taasisi kutumia mkaa mbadala, kuhifadhi misitu yetu na kuboresha afya za watu kwa kupunguza hewa chafu,” amesema Ndiege.
Kwa upande wake, Kaimu Mkuu wa Mkoa wa Tabora ambaye pia ni Mkuu wa Wilaya ya Kaliua, Gerald Mongela amesema mkoa huo upo salama na washiriki wa kozi hiyo wataendelea kuwa salama katika kipindi chote cha ziara yao.
Aidha, Kanali Samwel Oloko kutoka nchini Kenya, ambaye ni mshiriki wa kozi hiyo, amesema mafunzo ya vitendo wanayoyapata ni fursa muhimu kwao kuyatumia katika mataifa yao.
“Sasa takataka nyingi zina thamani kwa kuwa zinaweza kutumika kuzalisha nishati na kulinda mazingira,” amesema Oloko.
Naye mshiriki wa kozi hiyo kutoka Mamlaka ya Serikali Mtandao (eGA), Godfrey Fumbuka amesema usalama wa mazingira ni msingi wa ulinzi wa Taifa.
Muonekano wa mkaa mbadala ukiwa unawaka kwenye jiko tayari lwa ajili kupikia.
“Mazingira yakiharibika, watu hawawezi kuishi kwa amani, na hatimaye usalama wa taifa huathirika. Ni muhimu kutumia nishati mbadala kulinda mazingira,” amesema.
Kwa upande wake, mkurugenzi wa kiwanda cha kuzalisha mkaa mbadala, Leonard Kushoka ameishukuru Serikali kwa kuendelea kuwaunga mkono wawekezaji wa ndani, huku akiomba kupanuliwa kwa masoko ya bidhaa hiyo.
“Bado soko la mkaa mbadala halijapanuka vya kutosha, ilihali ni bidhaa rafiki kwa mazingira na inastahili kupata masoko makubwa zaidi,” amesema Kushoka.
Dar es Salaam. Watoto wenye matatizo ya meno nchini wameanza kupata huduma kutoka kwa madaktari bingwa baada ya Chuo Kikuu cha Afya na Sayansi Shirikishi Muhimbili (MUHAS) kuanzisha kituo maalumu cha huduma za afya ya kinywa na meno kwa watoto.
Kituo hicho, kilicho chini ya Shule Kuu ya Afya ya Kinywa na Meno, ni cha kwanza nchini kutoa huduma maalumu kwa watoto na tayari kimeanza kutoa huduma kwa majaribio tangu Mei mwaka huu.
Makamu Mkuu wa MUHAS, Profesa Appolinary Kamuhabwa, akizungumza leo Jumatatu, Agosti 17, 2026, jijini Dar es Salaam, amesema watoto 27 wamepatiwa matibabu tangu huduma hiyo ilipoanza.
Amesema miongoni mwa matatizo yanayowakabili watoto ni kuoza kwa meno, meno kupishana, saratani na changamoto nyingine za afya ya kinywa ambazo sasa zitaweza kushughulikiwa na madaktari bingwa.
Profesa Kamuhabwa amesema kuanzishwa kwa kituo hicho ni sehemu ya ushirikiano kati ya Tanzania na Uturuki kupitia Shirika la Ushirikiano na Uratibu la Uturuki (TİKA) na Chuo Kikuu cha Ankara.
“Tuna kitengo cha upasuaji ambapo mtoto huletwa, hufanyiwa uchunguzi na, inapobidi, hupatiwa matibabu chini ya dawa za usingizi. Huduma hii ni muhimu kwa sababu wapo watoto wenye mahitaji maalumu, wakiwamo wenye mtindio wa ubongo, ambao awali ilikuwa vigumu kuwahudumia,” amesema.
Amesema utaratibu huo pia unawasaidia watoto wanaoogopa sindano, kwa kuwa wanaweza kupewa dawa za usingizi wakati wa matibabu badala ya kutegemea njia za kawaida za ganzi.
Katika ushirikiano huo, amesema madaktari bingwa wa kinywa na meno, wataalamu wa usingizi, wauguzi na wataalamu wa maabara wamepata mafunzo katika Chuo Kikuu cha Ankara.
Takwimu za Wizara ya Afya za mwaka 2025 zinaonesha asilimia 76.5 ya Watanzania wenye umri wa miaka 15 na zaidi wamewahi kuathiriwa na kuoza kwa meno, huku asilimia 31.1 ya watoto wakiwa na tatizo la kuoza meno ya utotoni.
Aidha, asilimia 68 ya watu wazima nchini wanakabiliwa na magonjwa ya fizi, huku tatizo hilo likiwakabili asilimia 57 ya watoto.
Takwimu hizo pia zinaonesha kuwa takriban asilimia 31 ya watoto wana changamoto ya mpangilio usio sahihi wa meno.
Mafunzo ya huduma za dharura
Profesa Kamuhabwa amesema ushirikiano kati ya Tanzania na Uturuki hauishii katika huduma za meno kwa watoto, bali pia unahusisha kuimarisha huduma za dharura.
Amesema MUHAS imepokea gari maalumu kwa ajili ya mafunzo ya huduma za dharura na imeanza mpango wa kuwajengea uwezo watu ambao si madaktari ili waweze kutoa huduma za awali wakati wa dharura.
Amesema mpango huo ni sehemu ya maandalizi ya kuimarisha huduma za afya kuelekea Michuano ya Mataifa ya Afrika (Afcon) 2027, ambayo Tanzania itakuwa mwenyeji mwenza pamoja na Kenya na Uganda.
“Wakati wa dharura, mtu anaweza kupoteza maisha kutokana na kuhudumiwa vibaya. Wakati mwingine watu humshika mgonjwa au kumbania hewa bila kujua namna sahihi ya kumsaidia. Ndiyo maana katika ushirikiano huu tumekubaliana kuongeza uwezo wa wataalamu katika huduma za dharura,” amesema.
Amesema maandalizi ya mashindano makubwa yanahitaji wataalamu wa kutosha, pamoja na watu wenye ujuzi wa kutoa huduma za awali za dharura.
Kwa upande wake, Balozi wa Uturuki nchini Tanzania, Dk Bekir Gezer, amesema kuanzishwa kwa huduma hiyo ni hatua muhimu katika kuimarisha ushirikiano wa nchi hizo katika sekta ya afya.
Naye Mkurugenzi Mkazi wa TİKA, Halim Omer, amesema ushirikiano na MUHAS utajikita katika kujenga uwezo wa wataalamu, kufanya tafiti, usomaji wa picha za kitabibu kwa kutumia akili bandia na kusaidia upatikanaji wa vifaa vya matibabu.
Kwa mujibu wa MUHAS, ushirikiano huo pia umehusisha uboreshaji wa miundombinu ya Shule ya Meno na mafunzo ya wataalamu katika Chuo Kikuu cha Ankara.
Dodoma. Wakurugenzi wa halmashauri nchini Tanzania wameagizwa kusimamia na kuwa mfano wa kupunguza matumizi ya plastiki katika ofisi zao ili kulinda mazingira.
Agizo hilo limetolewa leo Januari 17, 2026 na Naibu Katibu Mkuu Ofisi ya Makamu wa Rais Muungano na Mazingira, Profesa Peter Msofe wakati akizindua mradi wa urejeshaji wa mazingira na uoto wa asili.
Mradi huo wa miaka mitano unasimamia na World Wildlife Fund (WWF) na kutekelezwa katika Wilaya za Mpwapwa na Chamwino (Dodoma) na Korogwe na Kilindi (Tanga).
Profesa Msofe amesema ni aibu wakurugenzi kuwa waangalizi kwenye uharibifu wa mazingira na hawatakiwi kuwa wapanga kazi badala yake wawe wasimamizi wa kazi hizo wakianzia wao kuonyesha mfano.
“Katika hili sitaki mkafanye, bali naagiza lazima litekelezwe tena iwe nchini nzima, na mshirikishe walio chini yenu na jamii inayowazunguka, lazima mtambue kwenye mazingira tuna hali mbaya na hivyo hatuwezi kucheka,” amesema Profesa Msofe.
Kuhusu mradi huo amesema ni lazima uwe wa kiushindani katika mpango wa urejeshaji wa uoto wa asili ambapo Tanzania imejenga kufikia hekta milioni 5.2 wakati bara la Afrika ni hekta milioni 100 na kwa upande wa Dunia zinatakiwa kufikia hekta milioni 350 ifikapo 2050.
Ofisa kutoka WWF Almas Kashindye ametaja lengo katika mradi huo ni kuboresha maisha ya wananchi na kulinda bayonuwai.
Kashindye amesema mradi huo unagharimu Sh5.4 bilioni huku walengwa zaidi wakiwa watu wa vijijini katika wilaya zilizoonekana kuwa na uharibifu mkubwa wa mazingira.
Msimamizi wa mradi huo uliopewa jina la IKI Forest Landscape, Raymond Kallenga amesema mbali na Tanzania mpango huo unatekelezwa kwa nchi za Uganda, Madagasca, Brazil, Peru na Colombia na mfadhiri ni Ujerumani.
Killenga anasema mkakati waliouweka ni ufuatiliaji zaidi katika kila hatua ili kuhakikisha wanapata matokeo kama ilivyo.
Dar es Salaam. Wakati dunia ikiendelea kupambana na athari za mabadiliko ya tabianchi, wadau wameonya kuwa vita hiyo haitakuwa na tija iwapo haitazingatia masuala ya kijinsia, hususan haki za afya ya uzazi na mapambano dhidi ya ukatili wa kijinsia.
Onyo hilo linakuja wakati tathmini ya mipango ya kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi katika wilaya ya Kinondoni kuanzia mwaka 2013/14 hadi 2024/25 ikionyesha kuwa juhudi nyingi zimejikita zaidi kwenye miundombinu kama usafishaji wa mifereji na utunzaji wa mazingira, huku mahitaji maalumu ya wanawake, watoto na watu wenye ulemavu yakiachwa pembezoni.
Akizungumza jijini Dar es Salaam, Mkurugenzi wa Shirika la My Legacy, Fortunata Temu, amesema makundi hayo yameendelea kubeba mzigo mkubwa wa athari za tabianchi, ikiwemo ukosefu wa maji safi, ongezeko la magonjwa na vitendo vya ukatili vinavyochochewa na mazingira magumu ya kiuchumi na kijamii.
Amesema kupitia mradi wa “Kesho Njema”, shirika hilo lilifanya tathmini katika kata za wilaya ya Kinondoni na kubaini kuwa mipango mingi ya tabianchi haijajumuisha mtazamo wa kijinsia ipasavyo.
“Wengi huwa wanaangalia athari za mabadiliko ya tabianchi kwenye upande wa mazingira tu. Ukweli ni kwamba zipo athari nyingine ambazo zinawakumba moja kwa moja wanawake, watoto hata watu wenye ulemavu, lakini mipango iliyopo haingalii kwa jicho hilo.
“Tulibaini kuwa ushirikiano kati ya idara za mazingira, afya na jinsia bado ni mdogo. Pia, takwimu zilizogawanywa kijinsia hazitoshelezi, na ushiriki wa wanawake, vijana na makundi yaliyotengwa katika uamuzi wa tabianchi ni hafifu,” amesema Fortunata.
Ameongeza kuwa mabadiliko ya tabianchi ni ajenda mtambuka inayohitaji kuangaliwa kwa upana wake, akisisitiza umuhimu wa kuingiza viashiria vya haki za afya ya uzazi na mapambano dhidi ya ukatili wa kijinsia katika mikakati ya tabianchi kuanzia ngazi za mitaa.
Fortunata amesema ni muhimu pia kuimarisha uratibu wa kisekta na kutenga bajeti zinazozingatia jinsia ili kuhakikisha hakuna kundi linaloachwa nyuma katika harakati za kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi.
Kwa upande wake, Mratibu wa Programu wa shirika hilo, Amina Ally, amesema mbali na tathmini, mradi huo uliotekelezwa kwa mwaka mmoja kwa ufadhili wa Ubalozi wa Ireland nchini Tanzania, umewezesha utekelezaji wa shughuli mbalimbali za kukabiliana na athari za tabianchi kwa vitendo.
Mkurugenzi wa shirika la My Legacy Fortunata Temu (kushoto) akizungumza kuhusu athari za mabadiliko ya tabia nchini. Kulia ni mratibu wa programu Amina Ally.
Amesema miti 2,000 ya kivuli na matunda imepandwa katika shule 24 za Wilaya ya Kinondoni ili kupunguza joto na kuboresha mazingira ya kujifunzia.
Wanafunzi pia wamepatiwa mafunzo ya upandaji na utunzaji wa miti, pamoja na matumizi ya mifumo rahisi ya umwagiliaji kwa kutumia chupa za plastiki zilizotumika, hatua inayosaidia kupunguza taka ngumu.
“Jumla ya wanafunzi 775 kutoka shule 25 wamefikiwa kupitia vilabu vya WASH kwa vipindi maalumu vya elimu ya tabianchi. Tumetumia mbinu shirikishi kama maigizo, hadithi na sanaa kuwajengea uelewa kuhusu matumizi sahihi ya nishati, uhifadhi wa mazingira na uhusiano wa tabianchi na masuala ya kijinsia,” amesema Amina.
Aidha, shirika hilo liliandaa mdahalo wa kijamii uliopewa jina la ‘Mgahawa wa Maarifa’ uliowakutanisha viongozi wa mitaa, wanawake, vijana na watu wenye ulemavu kujadili changamoto na suluhisho za tabianchi katika maeneo yao.
Akichangia katika mdahalo huo, mkazi wa Kawe, Richard Mtanga, amesema kuwa haitawezekana kuwa na mkakati madhubuti wa tabianchi bila kushughulikia kwa uzito masuala ya kijinsia.
“Hakuna mkakati madhubuti wa kukabiliana na mabadiliko ya tabianchi iwapo hautashughulikia ukatili wa kijinsia na kuhakikisha upatikanaji wa huduma za afya ya uzazi na haki zake. Ulinzi na utu lazima viwe sehemu ya hatua za kukabiliana na tabianchi,” amesema.
Arusha. Mabaraza ya mitihani barani Afrika yameshauriwa kutumia mifumo ya kidijitali, uchanganuzi wa data na akili unde (AI) kubaini na kudhibiti udanganyifu wa mitihani unaozidi kuwa wa kisasa, ili kuboresha ubora wa elimu na kuzalisha wanafunzi wenye ushindani katika soko la ajira.
Wito huo umetolewa leo Jumatatu, Agosti 17, 2026, katika mkutano wa 42 wa mwaka wa Jumuiya ya Tathmini ya Elimu Afrika (AEAA), unaofanyika Arusha kwa siku nne na kuwakutanisha zaidi ya wajumbe 350 kutoka nchi 28 za Afrika na mabara mengine.
Mkutano huo ulioandaliwa chini ya uenyeji wa Baraza la Mitihani la Tanzania (NECTA), umewakutanisha maofisa wa wizara za elimu, mabaraza ya mitihani, wataalamu wa tathmini na wadau wa elimu kwa lengo la kujadili namna ya kuimarisha mifumo ya tathmini barani Afrika kutokana na kasi ya maendeleo ya teknolojia, hususan matumizi ya AI.
Akifungua mkutano huo kwa niaba ya Waziri wa Elimu, Sayansi na Teknolojia, Profesa Adolf Mkenda, Katibu Mkuu wa wizara hiyo, Profesa Carolyne Nombo amesema njia za jadi za kulinda usalama wa mitihani hazitoshi tena kukabiliana na changamoto zinazotokana na matumizi ya simu janja, mitandao ya kijamii na AI.
Amesema udanganyifu wa mitihani umebadilika kutoka mbinu za kawaida na sasa unaweza kufanyika kupitia vifaa na majukwaa ya kidijitali yanayowezesha taarifa kusambazwa kwa haraka.
“Usalama wa mitihani haupaswi kuishia katika kuzuia mwanafunzi kuingia na nyenzo zisizoruhusiwa kwenye chumba cha mtihani, bali unapaswa kuanzia hatua ya uandaaji wa maswali hadi utoaji wa matokeo,” amesema.
Amesema hatua hizo zinapaswa kujumuisha uandaaji na uchapishaji wa maswali, usafirishaji na uhifadhi wake, uendeshaji wa mitihani, usahihishaji, uchakataji wa taarifa na utoaji wa matokeo.
“Kadiri teknolojia inavyoendelea, udanganyifu katika mitihani nao unazidi kuwa wa kisasa, huku simu janja, mitandao ya kijamii na AI zikitajwa miongoni mwa changamoto zinazohitaji mifumo mipya ya usalama,” amesema.
Hata hivyo, Profesa Nombo amesema teknolojia hizo hazipaswi kuonekana kama tishio pekee, bali zitumike pia kutafuta suluhisho la changamoto hizo.
“Niwahimize mabaraza ya mitihani barani Afrika kuwekeza katika mifumo imara ya usalama wa kidijitali, uchanganuzi wa data na zana zinazotumia AI ambazo zinaweza kusaidia kubaini viashiria vya udanganyifu na dosari katika mchakato wa mitihani,” amesema.
Kwa upande wake, Rais wa AEAA, Dk Eshetu Kebede Gichoro, amesema pamoja na uwekezaji katika mifumo ya kiteknolojia, nchi za Afrika zinapaswa kuweka sera na miongozo ya wazi ya matumizi ya AI katika tathmini ya elimu.
Amesema miongozo hiyo inapaswa kuzingatia maadili, uwazi, usalama wa data, usawa na haki kwa wanafunzi.
Kwa mujibu wa Dk Gichoro, AI inatoa fursa kubwa za kuboresha mifumo ya tathmini, ikiwamo mitihani inayoweza kubadilika kulingana na uwezo wa mwanafunzi, uchanganuzi wa utabiri na uundaji wa njia binafsi za ujifunzaji.
Hata hivyo, amesema teknolojia hiyo pia inazua maswali kuhusu usawa, maadili na umiliki wa data, hasa kwa nchi zinazotumia mifumo ya kiteknolojia inayotengenezwa nje ya Afrika.
Amesema bara hilo linapaswa kujenga mifumo yake ya tathmini inayounganisha teknolojia na mahitaji yake, badala ya kutegemea mifumo ya nje ambayo huenda isiakisi uhalisia wa Afrika.
“Endapo Afrika haitajenga mifumo yake huru ya tathmini inayounganisha teknolojia, tunahatarisha kuwa watumiaji wa mifumo iliyoagizwa kutoka nje ambayo huenda isiakisi uhalisia wala kutumikia matarajio yetu,” amesema.
Katibu Mtendaji wa NECTA, Profesa Said Ally Mohamed amesema mkutano huo unalenga kutafakari namna mifumo ya tathmini inavyoweza kubadilishwa ili kukabiliana na kuongezeka kwa matumizi ya AI na teknolojia duniani.
Amesema pia mkutano huo unatoa fursa kwa wataalamu kutoka nchi mbalimbali kubadilishana tafiti, uzoefu na ubunifu kuhusu matumizi ya teknolojia katika kuboresha tathmini ya elimu.
“Pamoja na usalama wa mitihani, pia utaangazia namna data inayozalishwa kupitia tathmini inavyoweza kutumika katika kuboresha elimu,” amesema.
Ameongeza kuwa mkutano huo utaangazia pia umuhimu wa kuhakikisha matumizi ya teknolojia hayawaachi nyuma wanafunzi kutoka maeneo yenye changamoto za kiuchumi, vijijini na makundi mengine yaliyo katika mazingira magumu.
.jpeg)
.jpeg)
