Habarimpya

Fedha ni sehemu muhimu ya maisha ya kila mtu, lakini kupata mafanikio ya kifedha kunahitaji zaidi ya kutamani kuwa na pesa. Vijana wanahitaji kujenga ujuzi, kufanya kazi kwa bidii, kuwa wabunifu na kutumia fursa zinazopatikana katika dunia ya sasa.

Kwa mujibu wa mtaalamu wa masuala ya elimu na maendeleo ya vijana, Isma’il Muhammad Anchau, kuna mambo muhimu ambayo yanaweza kuwasaidia vijana kujenga kipato na maisha bora ya baadaye.

1. Jifunze Ujuzi Unaoweza Kukuletea Kipato

Katika dunia ya sasa, ujuzi ni mtaji mkubwa. Vijana hawapaswi kutegemea ajira pekee bali wanapaswa kujifunza stadi zitakazowawezesha kujiajiri.

Baadhi ya ujuzi unaoweza kuleta kipato ni pamoja na:

• Teknolojia ya Habari na Mawasiliano (ICT)
• Matengenezo ya simu
• Upigaji picha na utengenezaji wa video
• Ushonaji
• Useremala
• Ubunifu na kazi za sanaa
• Fani mbalimbali za ufundi

Ujuzi mzuri unaweza kuwa chanzo cha kipato cha kudumu ikiwa utatumika kwa ubunifu na kujituma.

2. Anzisha Biashara

Biashara ni moja ya njia zinazoweza kumsaidia mtu kuongeza kipato. Vijana wanaweza kuanza hata kwa mtaji mdogo kulingana na uwezo wao.

Mifano ya maeneo ya kuanzia ni:

• Biashara mtandaoni
• Uuzaji wa bidhaa mbalimbali
• Kilimo cha kibiashara
• Ufugaji wa mifugo
• Huduma zinazohitajika kwenye jamii

Muhimu ni kufanya utafiti wa soko na kuanza na jambo linaloeleweka.

3. Jifunze Teknolojia na Sayansi ya Kompyuta

Teknolojia imefungua milango mingi ya kupata kipato bila mipaka ya kijiografia.

Vijana wanaweza kujifunza:

• Utengenezaji wa programu za kompyuta
• Masoko ya kidijitali (digital marketing)
• Uundaji wa maudhui mtandaoni
• Ubunifu wa michoro (graphic design)
• Uchambuzi wa data

Ujuzi wa teknolojia unaweza kutoa nafasi za kazi na biashara katika soko la ndani na kimataifa.

4. Weka Akiba na Wekeza

Kupata fedha pekee haitoshi, muhimu ni kujua namna ya kuzitunza na kuzizalisha.

Vijana wanashauriwa:

• Kutenga sehemu ya kipato kwa ajili ya akiba
• Kuepuka matumizi yasiyo ya lazima
• Kujifunza kabla ya kuwekeza
• Kuweka fedha kwenye biashara au miradi yenye uelewa nayo

Uwekezaji mzuri huanza na maarifa na mipango sahihi.

5. Jenga Mahusiano Mazuri na Watu

Mtandao wa watu una nafasi kubwa katika mafanikio. Vijana wanapaswa kujenga mahusiano na watu wenye uzoefu na maarifa.

Njia za kufanya hivyo ni:

• Kushiriki mafunzo na semina
• Kuomba ushauri kutoka kwa wajasiriamali
• Kujifunza kutoka kwa viongozi wa biashara
• Kushirikiana na watu wenye malengo chanya

Mambo ya Kuepuka Ili Kulinda Kipato

Vijana wanapaswa kuepuka:

• Kutumia fedha bila mpango
• Kukopa bila mpango wa kurejesha
• Kununua vitu visivyo vya lazima
• Kutegemea kamari au njia za kupata pesa haraka
• Kuacha kujifunza na kutafuta fursa mpya

Mafanikio ya kifedha hayaji kwa bahati pekee, bali yanajengwa kupitia maarifa, nidhamu, uvumilivu na kutumia fursa kwa wakati sahihi.

Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wanawake na Makundi Maalum imetoa tahadhari kuhusu uwezekano wa kutokea kwa athari zinazohusishwa na hali ya El Niño katika kipindi cha mvua za Vuli za miezi ya Oktoba hadi Desemba 2026.

Kwa mujibu wa taarifa iliyotolewa na Wizara hiyo, tarehe 18 Agosti 2026, Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania (TMA) ilitoa rasmi utabiri wa msimu wa mvua za Vuli (Oktoba–Desemba 2026), ambao unaashiria kuwepo kwa viwango vikubwa vya hali ya El Niño kwenye eneo kubwa la Bahari ya Pasifiki.

Hali hiyo inatarajiwa kuchangia ongezeko la mvua za Vuli za mwaka 2026 kuwa juu ya wastani katika baadhi ya maeneo nchini.

Wizara imesema baadhi ya athari zinazoweza kujitokeza kutokana na hali hiyo ni pamoja na mafuriko, maporomoko ya ardhi, kujaa kwa mito na mifereji, uharibifu wa miundombinu ya barabara, reli, madaraja na majengo, pamoja na uharibifu wa mali na mazao.

Aidha, imeonya kuwa kuna uwezekano wa kuongezeka kwa hatari ya magonjwa yanayotokana na matumizi ya maji yasiyo salama.

Kutokana na hali hiyo, Wizara imetoa wito kwa Maafisa Maendeleo ya Jamii na Maafisa Ustawi wa Jamii kutoa elimu na tahadhari kwa wananchi kuhusu athari zinazoweza kujitokeza kutokana na mvua za El Niño.

Maafisa hao wametakiwa pia kuwatambua wananchi walio katika mazingira hatarishi, hususan watoto, wazee na watu wenye ulemavu, pamoja na kufanya maandalizi ya utoaji wa msaada wa kisaikolojia na kijamii kwa wananchi watakaoathiriwa na mvua hizo.

Kwa upande wa wazazi, walezi, walimu na jamii kwa ujumla, Wizara imewataka kuchukua tahadhari mapema kwa kufuatilia taarifa rasmi za hali ya hewa, kuepuka kuvuka mito au maeneo yaliyofunikwa na maji na kutoa usaidizi kwa watu wenye ulemavu na wazee wasiojiweza.

Wananchi pia wametakiwa kutoruhusu watoto kucheza karibu na mifereji, mitaro, mito, makalavati, madaraja na maeneo ambayo maji yanapita kwa kasi.

Aidha, wametakiwa kusafisha mitaro na mifereji ya kupitisha maji ili kupunguza madhara yanayoweza kusababishwa na mvua hizo, pamoja na kuhakikisha wanapata maji salama ya kunywa na kupikia wakati wote.

Wizara imewataka pia wakazi wanaoishi katika maeneo ya mabondeni, karibu na mito na maeneo yenye historia ya mafuriko au maporomoko ya ardhi kuwa waangalifu zaidi na kuzingatia maelekezo yanayotolewa na Mamlaka ya Hali ya Hewa Tanzania, ikiwemo kuhama mapema endapo wataelekezwa kufanya hivyo.

Taarifa hiyo imetolewa na Mkurugenzi wa Kitengo cha Mawasiliano Serikalini wa Wizara ya Maendeleo ya Jamii, Jinsia, Wanawake na Makundi Maalum, Charles F. Komba, Septemba 19, 2026.

Waziri wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Paschal Katambi Patrobass, amesema Serikali imeanza kufanya majaribio ya mfumo wa alama za leseni za udereva kwa lengo la kudhibiti makosa ya usalama barabarani na kupunguza ajali nchini.

Akizungumza kupitia taarifa kwa umma iliyotolewa Septemba 19, 2026, Waziri Katambi amesema mfumo huo unatokana na Kanuni za Usalama Barabarani (Mfumo wa Alama za Leseni za Udereva) za mwaka 2014, ambazo zilirekebishwa mwaka 2025.

Kwa mujibu wa taarifa hiyo, chini ya Sheria ya Usalama Barabarani, Sura ya 168, Waziri mwenye mamlaka ya kutunga kanuni kuhusu masuala ya usalama barabarani anaweza kuweka mfumo wa kupunguza vifo na ajali zinazotokana na sababu mbalimbali, ikiwemo makosa yanayofanywa na madereva wa vyombo vya usafiri.

Serikali imeeleza kuwa imefanya kazi ya muda mrefu na imejiridhisha kuwa hakuna haja ya kuanza kutumia mfumo huo madhubuti wa kudhibiti usalama barabarani.

Aidha, Serikali imeeleza kuwa pamoja na miradi ya usalama barabarani inayoendelea, ikiwemo matumizi ya teknolojia za kamera za barabarani zenye uwezo wa kutumia akili unde (AI), imeanza majaribio ya mfumo wa alama za leseni za udereva.

Taarifa hiyo imefafanua kuwa mfumo huo bado haujaanza kutumika rasmi, bali hatua ya sasa ni kufanya majaribio ili kubaini namna utakavyoweza kutumika kudhibiti madereva watakaokiuka Sheria na Kanuni za Usalama Barabarani.

Serikali imeonya madereva kuwa leseni zao zikiingizwa kwenye mfumo huo, alama zitakazotolewa kutokana na makosa ya barabarani zinaweza kuathiri uhalali wa leseni zao iwapo wataendelea kukiuka sheria.

Waziri Katambi amesema baadhi ya alama zinazoweza kuhusishwa na makosa ya barabarani ni pamoja na makosa ya mwendokasi, kutofuata alama za barabarani, kuzidisha abiria, kutoa mikanda, kuendesha vyombo hatarishi na makosa mengine kwa mujibu wa Sheria ya Usalama Barabarani, Sura ya 168.

Amesema hatua hiyo inalenga kupunguza ajali za barabarani zinazosababisha vifo na majeruhi, akieleza kuwa matumizi ya mifumo kama hiyo yamekuwa yakiongezeka katika nchi mbalimbali.

Ametolea mfano Rwanda, ambayo amesema imetumia mfumo huo na kuona kupungua kwa kiwango kikubwa cha ajali na vifo vinavyotokana na ajali za barabarani.

Waziri Katambi pia amesisitiza kuwa Kanuni za Usalama Barabarani (Mfumo wa Alama za Leseni za Udereva) za mwaka 2014, zilizorekebishwa mwaka 2025, bado hazijaanza kutekelezwa rasmi.

Amesema sababu mojawapo ya kutocheleweshwa kwa utekelezaji wake ni kuwa wataalamu wa mifumo kutoka Jeshi la Polisi na Mamlaka ya Mapato wanaendelea kuunganisha mifumo hiyo ili iweze kufanya kazi kwa ufanisi.

Sababu nyingine, kwa mujibu wa Waziri, ni kwamba Serikali iko katika kipindi cha utoaji elimu kwa umma kuhusu kanuni hizo. Jeshi la Polisi kupitia Kikosi cha Usalama Barabarani linaendelea kutoa elimu kwa makundi mbalimbali ya madereva wa vyombo vya moto pamoja na wananchi kwa ujumla kuhusu mfumo huo na umuhimu wa kuzingatia sheria za usalama barabarani.

Waziri amesema Jeshi la Polisi kupitia Kikosi cha Usalama Barabarani linaendelea kufikisha elimu hiyo kwa makundi mbalimbali ya madereva kupitia mikutano ya uelimishaji, pamoja na vyombo vya habari kama redio na Runinga, katika vituo vya mabasi, maeneo ya maegesho ya malori, mikusanyiko ya watu na maeneo mengine.

Ameongeza kuwa elimu hiyo inalenga kuwaelimisha wananchi kuhusu makosa yanayoweza kupewa alama na namna alama hizo zitakavyotumika.

Waziri Katambi amesisitiza kuwa mfumo huo bado haujaanza kutekelezwa rasmi, hivyo hakuna haja ya dereva ambaye leseni yake imeondolewa alama kutokana na kosa la barabarani kuwa na wasiwasi kwa sasa.

Amesema madereva watajulishwa rasmi pindi mfumo huo utakapoanza kutumika.

Taarifa hiyo imetolewa na Waziri wa Mambo ya Ndani ya Nchi, Paschal Katambi Patrobass, Septemba 19, 2026, jijini Dar es Salaam.

 

Makamu wa Rais wa Jamhuri ya Muungano wa Tanzania, Mhe. Deogratius John Ndejembi, amezitaka Taasisi za Muungano kuimarisha ushirikiano, kubaini na kutumia fursa zilizopo pamoja na kushiriki kwa pamoja katika shughuli mbalimbali ndani na nje ya nchi kwa lengo la kuongeza tija na kuleta manufaa zaidi kwa Watanzania.

 

Makamu wa Rais ametoa wito huo leo, Septemba 19, 2026 wakati akifungua kikao cha Wakuu wa Taasisi za Muungano kilichofanyika katika Ukumbi wa Golden Tulip, Zanzibar, na kuhudhuriwa na wakuu wa Taasisi 39 za Muungano.

 

Makamu wa Rais amewataka viongozi wa taasisi hizo kuelewa kwa kina wajibu wao katika kuwahudumia wananchi na kufanya kazi kwa mtazamo mmoja wa kujenga “nyumba moja”, huku maslahi ya Watanzania yakiwekwa mbele.

 

Amesema matarajio ya wananchi ni kuona Muungano na taasisi zake zikitoa matokeo yanayogusa maisha yao moja kwa moja, hususan katika kuboresha hali ya uchumi, afya, elimu na maeneo mengine muhimu ya kijamii.

 

Amezihimiza taasisi hizo kuondoa vikwazo vinavyoweza kudhoofisha ushirikiano na badala yake kutumia fursa zilizopo katika pande zote mbili za Muungano ili kuongeza ufanisi katika utekelezaji wa majukumu yao.

 

Aidha, Mhe. Ndejembi ameahidi kuwa Ofisi ya Makamu wa Rais itaendelea kuunga mkono jitihada za Taasisi za Muungano kwa kuratibu, kusimamia, kushauri na kuziwezesha kutekeleza majukumu yake kwa ufanisi zaidi, kwa lengo la kuharakisha maendeleo na kuboresha huduma kwa wananchi.

 

Akizungumza kabla ya kumkaribisha Makamu wa Rais, Waziri wa Nchi, Ofisi ya Makamu wa Rais (Muungano na Mazingira), Mhe. Mhandisi Hamad Yussuf Masauni, amesema kikao hicho kinalenga kuimarisha ushirikiano kati ya taasisi za Muungano na Ofisi ya Makamu wa Rais; na kuongeza uelewa wa pamoja kuhusu masuala mbalimbali ya Muungano na majukumu yanayotekelezwa na taasisi hizo, sambamba na kuweka mwelekeo wa kuimarisha utendaji kazi na kuongeza ufanisi.

 

Kikao hicho cha Wakuu wa Taasisi za Muungano ambacho pia kimehudhiriwa na Waziri wa Nchi Ofisi ya Makamu wa Pili wa Rais Zanzibar, Mhe Hamza Hassan Juma, Makatibu Wakuu na Watendaji Wakuu wa Taasisi kinatoa  nafasi kwa viongozi hao kujadili namna ya kuimarisha uratibu, kubadilishana uzoefu na kuweka mikakati ya pamoja itakayoongeza ufanisi katika utekelezaji wa majukumu yao kwa manufaa ya wananchi.

 

Imetolewa na

Ofisi ya Makamu wa Rais

19 Septemba 2026

Zanzibar.